Fransa’da öğrenci olmak… Kulağa harika geliyor, değil mi? Paris’in ışıkları, croissant’lar, Seine Nehri kenarında kitap okumak… Evet, bunların hepsi var. Ama bir de kimsenin Instagram’da paylaşmadığı tarafı var bu hikayenin. Dört yıldır Fransa’da yaşayan bir Türk öğrenci olarak söyleyebilirim ki, bu süreç hayatımın hem en güzel hem de en zorlu deneyimi oldu. Bürokrasinin çıldırttığı geceler, Fransızca’nın dilimi dolaştırdığı anlar, “ben burada ne yapıyorum?” diye sorguladığım yalnız akşamlar… Hepsini yaşadım. Ama aynı zamanda inanılmaz büyüdüm, olgunlaştım ve kendimi tanıdım. Bu yazıyı, “Fransa’da öğrenci olmak nasıl bir şey?” diye merak eden tüm Türk gençler için yazıyorum. Filtresiz, dürüstçe ve tamamen gerçek deneyimlerime dayanarak.
Fransa’da Öğrenci Olmak: Kimsenin Anlatmadığı Gerçekler
Türk Bir Öğrencinin Gözünden Fransa’da Yaşam Mücadelesi
Fransa’da Öğrenci Olmanın Avantajları
Öncelikle şunu söyleyeyim: Fransa öğrenci hayatı, maddi açıdan Türkiye’ye kıyasla gerçekten destekleyici bir sistem sunuyor. Devlet üniversitelerinde yıllık harç ücreti 170-380 euro civarında. Evet, yanlış okumadınız. Üstüne bir de CAF denen konut yardımı var; devlet her ay kiranızın bir kısmını karşılıyor. Ben ilk başvurduğumda “bu gerçek mi?” demiştim, gerçekmiş. Ayrıca öğrenci kartınızla müzelere bedava giriyorsunuz, ulaşımda indirim alıyorsunuz, CROUS restoranlarında 3.30 euroya tam öğün yemek yiyorsunuz. Bunlar küçük şeyler gibi görünebilir ama ay sonunu getirmeye çalışan bir öğrenci için hayat kurtarıcı.
Bir diğer büyük avantaj ise Avrupa’nın ortasında olmanız. Fransa’dan 20-30 euroya uçak bileti bulup İspanya’ya, İtalya’ya, Almanya’ya gidebiliyorsunuz. Hafta sonları Barcelona’da tapas yiyip Pazar akşamı derslerinize dönebiliyorsunuz. Bu mobilite hissi, dünyaya bakış açınızı tamamen değiştiriyor. Farklı kültürlerden insanlarla tanışıyorsunuz, farklı diller duyuyorsunuz, kendinizi gerçekten “dünya vatandaşı” gibi hissetmeye başlıyorsunuz.
Akademik anlamda da Fransa ciddi fırsatlar sunuyor. Özellikle mühendislik, işletme ve sosyal bilimler alanında dünya çapında tanınan okullar var. Diplomanız Avrupa genelinde geçerli ve iş piyasasında değerli. Staj imkânları da Türkiye’ye göre çok daha fazla ve çoğu ücretli. Yani sadece “yurtdışında okudum” demek için değil, gerçekten kariyerinize yatırım yapmak için mantıklı bir tercih.
Benim deneyimim: CAF yardımı ilk hesabıma düştüğünde annemle görüntülü arama açıp birlikte sevinmiştik — o para ilk aylarımda beni gerçekten ayakta tuttu.
Fransa’da Öğrenci Olmanın Zorlukları — Kimse Söylemez Ama Bunlar Var
Güzellikleri anlattım, şimdi gelelim kimsenin söylemediği kısma. Fransa’da adaptasyon süreci gerçekten acı verici olabiliyor. İlk zorluk bürokrasi. Fransa’da her şey için bir belge, her belge için başka bir belge gerekiyor. Oturum izni başvurusu, banka hesabı açma, ev bulma… Her biri ayrı bir çile. Préfecture’de (valilik) saatlerce kuyruk beklediğim, eksik evrak yüzünden geri çevrildiğim günleri unutmam mümkün değil. Bir keresinde aynı belgeyi üç farklı memura üç farklı şekilde sunmam istendi. Kafayı yersiniz.
İkinci büyük zorluk dil. “Ben İngilizce ile idare ederim” diyerek gelenlere kötü haberim var: Fransa’da, özellikle Paris dışında, İngilizce ile hayatta kalmak çok zor. İnsanlar İngilizce bilse bile Fransızca konuşmanızı tercih ediyor. Üniversitede dersler Fransızca, idari işlemler Fransızca, komşunuzla selamlaşma bile Fransızca. İlk yılım dil bariyeri yüzünden derslerde hiçbir şey anlamadığım, sınıfta sessizce oturup eve gelip ağladığım günler oldu. Bu çok yıpratıcı bir his.
Üçüncüsü ise hava durumu ve genel yaşam ritmi. Özellikle kuzey Fransa’da kış ayları çok karanlık ve kasvetli. Saat 16:00’da hava kararıyor, günlerce güneş görmüyorsunuz. Bu durum, zaten evinden uzak ve yalnız olan bir öğrencinin moralini ciddi şekilde bozabiliyor. Mevsimsel depresyon burada şaka değil, gerçek bir sorun.
Benim deneyimim: İlk yıl préfecture’de randevu alabilmek için 47 kez internet sitesini yeniledim — abartmıyorum, saydım.
Fransa’da Aylık Yaşam Maliyeti Ne Kadar?
Herkesin merak ettiği konu: Fransa’da yaşam maliyeti öğrenci için ne kadar? Şeffaf olayım. Ben Toulouse’da yaşıyorum, Paris’e göre daha uygun bir şehir. Aylık kiram 450 euro, CAF’tan yaklaşık 150 euro geri alıyorum, yani cepten çıkan 300 euro civarı. Market alışverişine ayda 150-200 euro harcıyorum. Ulaşım öğrenci abonesiyle aylık 10 euro (evet, Toulouse’da bu kadar ucuz). Telefon hattı 10 euro, internet zaten genelde kiraya dahil. Toplamda aylık 500-600 euro ile Toulouse’da yaşayabiliyorsunuz.
Ama Paris’te bu rakamlar uçuyor. Sadece kira 700-900 euro olabiliyor, küçücük bir stüdyo için. Market fiyatları da biraz daha yüksek. Paris’te aylık 900-1200 euro olmadan rahat etmeniz zor. Bu yüzden şehir seçimi çok kritik. Lyon, Toulouse, Montpellier, Strasbourg gibi şehirler hem yaşam kalitesi hem de maliyet açısından çok daha mantıklı seçenekler.
Bir de beklenmedik masraflar var. Assurance habitation (ev sigortası) zorunlu, yılda 50-80 euro. Mutuelle (sağlık sigortası takviyesi) bazı durumlarda gerekli. Kitap ve materyal masrafları da cabası. Ve tabii ki sosyal hayat — ara sıra dışarıda yemek, bir bira içmek bile 7-10 euro tutuyor. Bütçenizi planlarken bu “küçük” harcamaları da hesaba katın, çünkü birikince ciddi tutarlar oluyor.
Benim deneyimim: İlk aylarımda bütçe takibi yapmadığım için ay sonunda makarnaya mahkûm kaldım — şimdi her harcamamı bir uygulamada takip ediyorum.
Sosyal Hayat — Arkadaşlık Kurmak, Yalnızlık ve Adaptasyon Süreci
Bunu söylemek zor ama söylemem lazım: Fransa’da yalnız olmak ilk yılın en büyük gerçeği. Türkiye’de alıştığımız o sıcak, samimi, kapıyı çalınca “gel otur çay koy” muhabbeti burada yok. Fransızlar mesafeli insanlar, özellikle başlangıçta. Bu soğukluk değil aslında, kültürel bir fark. Ama siz yeni gelmişsiniz, kimseyi tanımıyorsunuz ve birinin size “nasılsın?” diye sormasını bekliyorsunuz. O soru gelmiyor. İlk aylar gerçekten çok sessiz ve yalnız geçebiliyor.
Arkadaşlık kurmak zaman alıyor ama imkânsız değil. Benim dönüm noktam üniversitedeki “association”lara (kulüplere) katılmak oldu. Spor kulübü, kültür derneği, Erasmus topluluğu — bunlar sosyalleşmenin en kolay yolu. Bir de şunu fark ettim: uluslararası öğrencilerle arkadaşlık kurmak çok daha kolay çünkü herkes aynı durumda, herkes birilerine ihtiyaç duyuyor. Türk öğrenci dernekleri de var birçok şehirde, onlar da ilk dönem çok iyi geliyor.
Ama adaptasyonun duygusal boyutunu kimse anlatmıyor. Bayramda ailenizin yanında olamadığınızda, annenizin yemeklerini özlediğinizde, Türkçe bir şarkı duyunca gözlerinizin dolduğu anlarda… Bu süreç sadece pratik değil, duygusal bir sınav da. Zamanla alışıyorsunuz ama “tamamen alıştım” demek de yalan olur. Dört yıl sonra hâlâ bazı akşamlar o özlem vuruyor.
Benim deneyimim: İlk bayramımda yurtta tek başıma oturup annemle görüntülü arama açtığımda ikimiz de ağladık — şimdi düşününce gülüyorum ama o an çok zordu.
Türk Olmak Fransa’da Nasıl Bir His?
Fransa’da Türk öğrenci olmak, bazen gurur verici bazen de yorucu bir deneyim. Gurur verici çünkü insanlar Türk mutfağına, kültürüne ve misafirperverliğine gerçekten hayran. Eve arkadaşlarımı çağırıp menemen yaptığımda ya da baklava ikram ettiğimde gördüğüm yüz ifadeleri paha biçilemez. “Türkiye’ye gitmek istiyorum” diyen Fransız sayısı beni şaşırttı açıkçası. Kültürel bir köprü olmak güzel his.
Ama yorucu tarafı da var. Sürekli aynı soruları cevaplamak — “Türkiye’de herkes başörtüsü mü takıyor?”, “Türkiye Avrupa mı Asya mı?”, “ama siz Arap değil misiniz?” gibi sorularla yüzleşiyorsunuz. Bazen masum bir meraktan geliyor bu sorular, bazen de cahillikten. Sabırla açıklamak gerekiyor ama dördüncü yılda bile aynı soruları duymak insanı yoruyor. Ayrıca siyasi konularda Türkiye hakkında tek taraflı haberlere maruz kalan insanlarla tartışmak da cabası.
Bir de kimlik meselesi var. Zamanla kendinizi ne tam Türk ne tam Fransız hissediyorsunuz. Türkiye’ye döndüğünüzde “sen değişmişsin” diyorlar, Fransa’da ise her zaman “yabancı” kalıyorsunuz. Bu arada kalmışlık hissi, yurtdışında yaşayan her göçmenin ortak derdi. Ama bence bu zenginlik — iki kültürü de içselleştirmek sizi farklı ve özel kılıyor.
Benim deneyimim: Bir keresinde Fransız arkadaşıma çay ikram ettim, “bu çok güçlü” dedi — adam bir Türk çayına bile hazır değildi, nasıl hazırlıksız yakalandığını görmeniz lazımdı.
Üniversite Hayatı Türkiye’den Ne Kadar Farklı?
Akademik sistem Türkiye’den çok farklı. Fransa’da devamsızlık çoğu yerde takip ediliyor, ödevler sürekli ve notlandırma 20 üzerinden. 10/20 almak “geçer” ama 14/20 almak bile çoğu derste “çok iyi” sayılıyor. Türkiye’deki gibi 90-100 arası notlara alışkınsanız, burada 12/20 aldığınızda “ben başarısız mıyım?” diye panik yapabilirsiniz. Yapmayın, sistem farklı.
Derslerin işlenişi de farklı. “Cours magistral” denen büyük amfi dersleri var, 200-300 kişilik. Bir de “TD” (travaux dirigés) denen küçük grup çalışmaları. Hocalar genelde derse gelir, anlatır ve gider — Türkiye’deki gibi “hocam bunu anlamadım” diye rahatça soramıyorsunuz çoğu zaman. Kendi başınıza çalışmanız bekleniyor. Otonom olmak burada hayati önem taşıyor.